Muren metselen zonder mortel
In Hengelo realiseert woningbouwvereniging Welbions een innovatief woningbouwcomplex met 24 woningen voor senioren. Het bijzondere aan de bouw is het uitgangspunt om dat zoveel mogelijk circulair te doen. Zo worden de bakstenen niet gemetseld met cement, maar met kunststof strips aan elkaar bevestigd. Daardoor zijn ze na een eventuele sloop van het pand makkelijk herbruikbaar. Dit ‘cementloos stapelen’ was live te zien. Provincie Overijssel steunt het project in het kader van een deelname aan het Europese project CircleBIM.
Een selecte groep van zo’n 20 geïnteresseerden kwam in september bij elkaar op de bouwplaats van een nieuw woningbouwcomplex in Hengelo. Zij kregen hier een demonstratie van ‘cementloos bouwen’.
Stapelgek op steen
Bas Peereboom is commercieel directeur bij Drystack, een circulair en demontabel droogstapel systeem voor bakstenen. Hij gaf enthousiast uitleg over de noodzaak van cementloos bouwen. “Sommige steengroeves zijn over ongeveer 40 jaar volkomen uitgeput. Als we bakstenen met cement stapelen, kunnen we met die stenen na de sloop van een gebouw weinig meer doen, dan ze onder het asfalt verstoppen als puinlaag. Met Drystack kun je de stenen na de sloop moeiteloos opnieuw gebruiken als baksteen.”
Het zijn bakstenen die niet gemetseld worden, in tegenstelling tot wat je normaal gesproken ziet. De DryStack-stenen worden met behulp van een slim systeem op elkaar geklikt. Daarvoor wordt een uitsparing uit de steen gefreesd, waarin de kunststof strip precies past. Daardoor kun je de gevel later weer uit elkaar halen. En precies dat maakt deze manier van werken zo bijzonder. Want nu belanden bakstenen na het slopen van een pand vaak nog als puin onder asfalt. En dat terwijl die stenen eigenlijk nog gewoon goed zijn. Geen sloop, maar oogst, noemen ze dat dan ook bij Drystack.
De bakstenen hebben volgens Bas nog de nodige andere voordelen dan alleen het circulaire karakter. Het bouwen verloopt sneller, doordat er geen tijd nodig is voor het aanmaken van de mortel en er is geen droogtijd voor het cement. Onder alle weersomstandigheden, ook bij vorst en regen kan er gewoon worden ‘doorgestapeld’.
Het totale gewicht aan baksteen per m2 is zo’n 30 kg lichter. Mortelresten zijn er niet. Er is dus geen rommel op de werf. De benodigde inwerktijd om onder begeleiding van een leermeester cementloos te kunnen stapelen, is zo’n drie dagen. Terwijl een opleiding tot volwaardig metselaar ongeveer drie jaar kost.
Samenwerking tussen alle partijen
Wat het project interessant maakt, is niet alleen het materiaal. Het is vooral mooi om te zien hoe Building Information Management (BIM) de hele keten met elkaar verbindt. Architect Ruimte voor Architectuur, aannemer Droste en leverancier Drystack voeren allemaal data in één model in. Hierdoor is de exacte samenstelling van deze gevel vanaf dag één vastgelegd. Dat is precies wat ertoe doet voor woningcorporaties en gemeenten die circulair willen bouwen. Door de informatiebehoefte voor toekomstige demontage nu vast te leggen, behoud je die gegevens voor altijd. Circulariteit moet in de data worden verankerd. Het is niet iets dat je er achteraf nog even bij kunt plakken.
Het woningbouwproject is dan ook tot pilotproject benoemd in Europees verband. Zeven Europese landen werken hier onder de noemer CircleBIM samen aan circulair Building Information Management. Het CircleBIM-raamwerk bevat alle gegevens die nodig zijn, om een pand te kunnen bouwen én om het circulair af te breken. En dus deels te hergebruiken. Provincie Overijssel is de Nederlandse afvaardiging in CircleBIM. Andere pilotprojecten worden uitgevoerd in Noorwegen, Zweden, Denemarken, Duitsland, Frankrijk en België.
Het pilotproject van Welbions levert 24 woningen op voor ouderen in Hengelo. Het is een gezamenlijk initiatief van provincie Overijssel en Welbions, ontwikkeld in samenwerking met Ruimte voor Architectuur, Droste Bouwgroep B.V., Buro De Haan, Drystack en Hogeschool Saxion, als onze 'CircleBIM Local Circular Construction Partnership'. De bouw is in volle gang. De oplevering staat gepland voor mei 2027.
