Initiëren doe je zo

Gepubliceerd op

Wat doe je als je als regio’s ineens het stempel 'Initieerregio' krijgt en niet weet wat dat precies betekent? Dan bundel je de krachten en ga je aan de slag. In september kwamen bestuurders en ambtenaren uit de regio’s Twente, Groningen-Assen, Zuid-Limburg en Emmen samen met vertegenwoordigers van het Rijk, tijdens het ‘Initieercongres’.

Brede welvaart

Het doel? Kansen in kaart brengen en keuzes voorbereiden om de economische potentie van deze regio’s nog beter te benutten en tegelijkertijd te werken aan brede welvaart voor alle inwoners. Het resultaat? Een stampvolle zaal met positieve energie en een stevig startpunt voor een nieuwe langjarige samenwerking tussen de regio’s en het Rijk.

VISTA-model nieuw sturingsinstrument

In de ontwerp-Nota Ruimte, de nationale omgevingsvisie van september 2025, staat de verdeling van de schaarse ruimte in Nederland centraal. Het Rijk heeft de intentie hierin stevig de regie te pakken. Het nieuwe sturingsinstrument hiervoor is het VISTA-model. Met dit model verdeelt het Rijk Nederland in verschillende regio’s die ieder een eigen aanpak vragen als het gaat om verstedelijking en economie. VISTA staat voor versterken, initiëren, stimuleren, transformeren en accommoderen. Het model maakt zichtbaar dat er buiten het huidige economische kerngebied regio’s zijn met een strategische ligging in Europa en een eigen ruimtelijk-economisch potentieel dat op dit moment onderbenut is.

De regio’s Twente, Groningen-Assen en Zuid-Limburg zijn in de ontwerp-Nota Ruimte daarom aangewezen als initieerregio’s. Hier moet ‘een schaalsprong plaatsvinden met een onderscheidende ruimtelijk-economische ontwikkeling’. Wat dit precies betekent en hoe die ontwikkeling vorm moet krijgen, bleef in de nota echter onduidelijk.

Groepsfoto met tientallen deelnemers van de bijeenkomst uit alle regio's samen op het podium. Achter hen een presentatiescherm en vooraan in beeld de lege stoelen waar de deelnemers eerst zaten.
Een podium vol betrokken deelnemers.

Regio’s onmisbaar in nationale ambities

Die onduidelijkheid hield regio’s niet tegen. Integendeel, ze zagen direct kansen maar hadden wel behoefte aan een concretisering. Dankzij de combinatie van sterke steden, innovatieve bedrijven, kennisinstellingen en een strategische ligging in het Europese netwerk beschikken de regio’s over het potentieel om een substantiële bijdrage te leveren aan de grote nationale opgaven op het gebied van economie, wonen, mobiliteit en brede welvaart. De nationale AI-fabriek landt in Groningen. Zuid-Limburg versnelt vanuit een dynamische Europese regio de transities naar duurzame industrie en toekomstbestendige gezondheidszorg. De hightechindustrie en de specialistische kennis die de chipsector, defensie en medtech nodig hebben, staan in Twente. De drie regio’s zijn daarmee onmisbaar voor het waarmaken van de nationale ambities.

Het VISTA-model erkent dit. Bovendien sluit het aan bij de koers die de regio’s al hebben ingezet binnen hun samenwerkingsverbanden en met instrumenten zoals regionale verstedelijkingsstrategieën, omgevingsvisies en woonvisies. Het gaat erom per regio slimme arrangementen te vinden om de ingezette ontwikkelingen te verstevigen en verder uit te bouwen, zodat alle inwoners en ondernemers hier de vruchten van kunnen plukken.

Heft in eigen hand

Het besluit om gezamenlijk het heft in eigen hand te nemen en te laten onderzoeken wat initiëren zou kunnen betekenen, was vlot genomen. Bureau voor ruimtelijk ontwerp en strategie PosadMaxwan werd in de arm genomen en werkte de afgelopen periode aan een ontwerpend onderzoek om het begrip Initieerregio’s te laden. Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Elanor Boekholt-O'Sullivan kreeg tijdens het congres het concept-exemplaar alvast overhandigd. Dat was niet toevallig, want op haar ministerie werd op dat moment de laatste hand gelegd aan de Nota Ruimte die nog dit najaar in de Tweede Kamer wordt behandeld.

Overhandiging van het concept-rapport aan minister Boekholt-O’Sullivan door Wethouder Rik van Niejenhuis (links) namens de Regio Groningen-Assen, wethouder Hubert Mackus (rechtsmidden) namens Zuid-Limburg en burgemeester John Joosten (rechts) namens Twente.

Langjarige ontwikkelagenda’s

Scherpe lezers vragen zich wellicht af waarom de regio Emmen ook bij het congres was. Emmen was toch geen Initieerregio? Deze regio is er met een stevige lobby en een werkbezoek ter plaatse "op overtuigende wijze in geslaagd zich te bevorderen tot Initieerregio", aldus minister Boekholt-O'Sullivan. Om hier direct aan toe te voegen dat het geen kwestie van "beter of meer kans op geld is om een andere letter toebedeeld te krijgen". Want daarover is de minister helder. Ze kwam volgens verwachting niet met een zak geld naar Assen.

Het is nu zaak per initieerregio, samen met onder meer kennisinstellingen, ondernemers en andere (maatschappelijke)partners, te komen tot langjarige ontwikkelagenda’s. Die willen de regio’s maken als volwaardig samenwerkingspartners van het Rijk. Dat was de gezamenlijke conclusie van het congres. Deze agenda’s moeten richting geven aan gezamenlijke, investeringen, prioritaire projecten en de benodigde afspraken over governance, financiering en uitvoering. Afgaand op de energie die loskwam tijdens het congres, staan die ontwikkelagenda’s al spoedig in de steigers. Aan het einde van het congres klonk het lief 'Prachtig mooie dag' van Daniel Lohues. Een toepasselijk slotakkoord.

Rapport downloaden

Het volledige rapport ‘Initiëren van een schaalsprong’ is te downloaden op de websites van de regio’s. (vanaf de eerste helft van december 2026). Met een analyse en een concreet instrumentarium per regio: het rapport vertelt het hele verhaal.