Column Yora Rienstra
Tijdens het Woonkeukenevent van 28 mei stond ontmoeting, uitwisseling en samenwerking centraal. Vanuit haar rol als observator én verbinder blikt dagvoorzitter Yora Rienstra terug op de dag en deelt zij haar indrukken van de gesprekken, inzichten en uitdagingen die aan bod kwamen.
‘Bouwen bouwen bouwen’ riep oud-politicus van de VVD Daniel Koerhuis jaren geleden. Hij was toen woordvoerder wonen en bouwen en hij werd bekend om zijn slogan. Maar dat het allemaal niet zo simpel is met dat bouwen, bleek toen we in zijn huidige woonplaats Raalte bij elkaar waren voor de Woonkeuken en we in gesprek gingen over de uitdagende onderwerpen: netcongestie en verstedelijking.
Extraatje
Het was eigenlijk wel mooi geweest als Koerhuis even was komen binnen wandelen op die prachtig zonnige dag bij Tala, waar met veel ijver houten woningen worden gefabriceerd. Met veel passie vertelde Ieke Selen waar Tala allemaal mee bezig is. Ondertussen konden we rechtstreeks de werkplaats zien waar de medewerkers druk stonden te zagen en te schuren.
Normaal gesproken vinden dit soort events in ruimtes plaats zonder ramen, dus dit was wel een leuk extraatje voor iedereen. Ondanks het mooie weer was de zaal vol met onder andere deelnemers van de provincie, gemeenten, landelijke politiek, woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars, netbeheerders en vele anderen. Binnen deze groep waren er afgevaardigden van de Brede Bouwcommissie die er samen voor zorgen dat er vruchtbare samenwerkingen plaatsvinden om de woningbouw opgave te versnellen. We begonnen de middag in het prachtige Raalte met verschillende uitdagingen.
Uitdagingen
Ik zeg expres: uitdagingen en niet complexiteiten, want dat het complex is om de woningvoorraad op te krikken, dat weten we al. Wat me daarbij opviel, is dat dit soort bijeenkomsten meer zijn dan alleen een uitwisseling van kennis. Ze laten zien dat de woningbouwopgave allang geen optelsom meer is van afzonderlijke belangen, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid is geworden. Overheden, marktpartijen en netbeheerders zitten niet meer in een klassieke opdrachtgever–opdrachtnemerrelatie, maar zijn steeds meer afhankelijk van elkaar om überhaupt stappen te kunnen zetten. Dat vraagt om een andere manier van samenwerken: minder sturen op eigen deelbelangen en meer op het gezamenlijke resultaat. Niet langer ieder vanuit zijn eigen systeemwereld, maar vanuit de vraag: wat heeft de opgave nu nodig?
Dat is ook precies waar de Brede Bouwcoalitie op inzet. En dan zijn er heel wat knelpunten die opgelost moeten worden, zoals: hoge bouwkosten, stikstof, trage processen, allerlei regels, klimaatuitdagingen en het overvolle stroomnet, netcongestie. En hoe gaan we om met verstedelijking? Het brengt grote maatschappelijke uitdagingen met zich mee. Ik liet zien dat het belangrijk is om in ogenschouw te houden voor wie je bouwt. Voor wie het belangrijk is dat er genoeg woningen zijn. Want de ervaring leert dat diegene die zich buigen over woningbouw zelf vaak in het bezit zijn van een woning en na een werkdag hun warme huis binnen komen en de dag achter zich kunnen laten.
Sterker nog. Toen ik vroeg of er mensen waren in de zaal met meer dan een of twee huizen gingen er toch wel wat vingers omhoog. Voor Angelique uit Spijkenisse was dat heel anders. Ik liet een fragment zien van haar uit mijn serie: Half Holland Dakloos, een vierdelige documentaire serie die ik maakte over de woningcrisis bij de VPRO. Angelique werd op straat gezet met haar jonge kindje en kon nergens terecht. Inmiddels is het goed gekomen met haar, maar ik wilde laten zien dat bij een deel van de woningzoekende het probleem zo urgent is dat het belangrijk is om juist voor deze mensen gemotiveerd te blijven in het bedenken van oplossingen en een snellere woningbouw.
"Dit soort bijeenkomsten laten zien dat de woningbouwopgave geen optelsom meer is van afzonderlijke belangen, maar dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid is geworden."
Werksessies
Na wervende pitches van Gerdien Rots, wethouder gemeente Zwolle, over netcongestie en Erwin Webbink, Sr. Stedenbouwkundige gemeente Almelo, over verstedelijking gingen de deelnemers in groepjes uiteen om zich aan te sluiten bij de werksessies over deze twee onderwerpen. Meedenken en complexiteiten ombuigen naar mogelijkheden en oplossingen, dat waren de grote uitdagingen.
En daar kwam heel wat interessants in naar voren. Bij Netcongestie draaiden de sessies om twee hoofdthema’s: het ACM-prioriteringskader en netbewust bouwen in relatie tot netcongestie. Er bestaat nog veel onduidelijkheid over hoe schaarse netcapaciteit wordt verdeeld en hoeveel capaciteit daadwerkelijk beschikbaar is. Sommige gemeenten werken al met verdeelkaders, terwijl anderen nog zoekende zijn. En wie krijgt er voorrang? Ontwikkelaars ervaren dat de risico’s grotendeels bij hen worden neergelegd. Slimmere oplossingen zoals batterijen, energiegemeenschappen en beter gebruik maken van bestaande netcapaciteit kunnen op de korte termijn verlichting bieden.
Prijsprikkel?
Ook zei iemand dat het gedrag van bewoners moet veranderen. Dat je als burger beter en bewuster met de energie in huis om moet gaan. Iemand anders stelde juist voor om een prijsprikkel in te stellen. Dus als je meer verbruikt dan betaal je ook meer. En moeten grotere vervuilende bedrijven juist niet meer gaan betalen? De belangrijkste conclusie is dat bouwen mogelijk moet blijven en dat heeft centrale regie nodig, leiderschap, innovatie en duidelijke strategische keuzes.
Bij verstedelijking gingen de sessies vooral over de vraag hoe woningbouwambities daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. Succesvolle gebiedsontwikkeling vraagt om een mix van woningtypen, doelgroepen en prijsklassen. De gemeente Almelo werd als voorbeeld genomen. Met het uitdagende gebied Achter de Molen spelen cultuurhistorie, zelfbouw en versterking van de openbare ruimte een belangrijke rol. En hoe moet dat met de financieel uitdagende opgave door hoge kosten voor sanering en kwaliteitsverbetering van het gebied?
Verstedelijking vraagt niet allen om woningen, maar ook om een goeie infrastructuur, een aantrekkelijk leefgebied met groen, horeca en ontmoetingsplekken. Ook mobiliteit speelt een belangrijke rol waarbij lagere parkeernormen, deelauto’s en een betere koppeling met openbaar vervoer oplossingen bieden.
Innovatieve keuzes
Deelnemers pleiten voor meer lef in bouwen, bijvoorbeeld door nieuwe woonconcepten, woon-werkcombinaties, collectieve parkeeroplossingen en andere businesscases toe te passen. Verstedelijken kan door innovatieve keuzes te maken, kwaliteit centraal te stellen en samen te werken. Wat in beide sessies terugkwam, is dat de oplossing niet alleen zit in techniek of beleid, maar juist in de manier waarop we samenwerken. Veel van de knelpunten zijn bekend, maar het doorbreken ervan vraagt om keuzes maken, vertrouwen geven en soms ook accepteren dat niet alles vooraf dichtgetimmerd kan worden.
We sloten de dag plenair af in de zaal waar ik mensen zag die het in zich hebben om met elkaar tot oplossingen te komen. Niet alleen serieus maar ook met humor en relativering. Laten we het dus allemaal niet te ingewikkeld maken op de woningmarkt en misschien wel de belangrijkste opbrengst van de Woonkeuken: niet één oplossing, maar het besef dat we alleen verder komen als we het samen anders doen. Dat betekent ruimte geven aan experiment, sneller beslissen en durven prioriteren — ook als dat spannend is. Want ‘bouwen, bouwen, bouwen’ klinkt simpel, maar de praktijk vraagt iets anders: organiseren, verbinden en kiezen. Laten we het dus niet alleen minder ingewikkeld máken, maar vooral slimmer samen dóen. Want uiteindelijk is de woningbouwopgave geen technisch vraagstuk, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
